آشنايي با اصطلاحات بازرگاني و گمركي

ارزش كالاي صادراتي در گمرك

هر كالايي كه به عنوان صادرات به گمرك اظهار مي شود، صرف نظر از قيمتي كه طبق قرارداد براي آن تعيين شده يا بطور كلي فارغ از ارزش كالا در خارج، داراي قيمتي است كه قبلاً توسط مرجع رسمي دولتي تعيين شده و به صورت فهرست قيمت هاي صادراتي در اختيار گمرك، بانك و ساير سازمان ها قرار مي گيرد؛ لذا صادركنندگان به اين قيمت ها دسترسي دارند و الزاماً اظهارنامه هاي صادراتي نيز بايد با همين ارزش ها تقويم گردد. اين نحوه قيمت گذاري كالاي صادراتي و الزام كليه صادركنندگان به رعايت آن براي اين است كه اولاً صادركننده اگر مجاز به اظهار قيمت صادراتي كالايي كه صادر مي كند به دلخواه باشد. قطعاً براي يك نوع كالا قيمت هاي مختلف به گمرك اظهار مي گردد و با اين ترتيب چنانچه قرار بر اخذ تعهد ارزي، يا اخذ ماليات، يا حتي تهيه آمار بازرگاني باشد هيچ كدام از اين منظورها درست برآورده نخواهد شد.

ارزش كالاي ورودي در گمرك (ارزش گمركي)

ارزش كالاي ورودي در گمرك در همه موارد عبارت است از بهاي سيف CIF (بهاي خريد كالا در مبدأ به اضافه هزينه بيمه و حمل و نقل و باربندي) و كليه هزينه هاي مربوط به افتتاح اعتبار يا واريز بروات و همچنين حق استفاده از امتياز نقشه، مدل و علامت بازرگاني و ساير حقوق مشابه مربوط به كالا و ساير هزينه هايي كه به آن كالا تا ورود به اولين دفتر گمركي تعلق مي گيرد كه از روي سياهه خريد يا ساير اسناد تسليمي صاحب كالا تعيين و براساس نرخ ارز و برابري هاي اعلام شده از طرف بانك مركزي ايران در روز تسليم اظهارنامه خواهد بود.

اسناد حمل

بارنامه به منزله سند قرارداد حمل، رسيد دريافت كالا و سند مالكيت آن است و همچنين سندي است كه زمان ادعاي خسارت از شركت بيمه مي تواند به عنوان پشتوانه مورد استفاده واقع شود.

جزئيات مندرج در بارنامه بايد شامل موارد زير باشد:

شرح كالا- علائم و يا شماره هاي تجاري- نام كشتي حامل- ذكر عبارتي كه حاكي از وجود كالا در كشتي باشد- بنادر بارگيري و تخليه- نام حمل كننده كالا- نام گيرنده كالا- نام و نشاني شخصي كه ورود اجناس به اطلاع او مي رسد هزينه حمل پرداخت شده يا قابل پرداخت در مقصد مي باشد- تعداد نسخه هاي بارنامه كه به صورت اصل صادر شده است- تاريخ صدور.

اسناد مثبته گمركي

اسناد مثبته گمركي بطور كلي اسنادي هستند كه مؤید ورود كالا به ترتيب مجاز به كشور، انجام تشريفات قطعي گمركي در خصوص آن ها و ترخيص از گمرك با صدور سند و پرداخت كليه وجوهي كه به ورود قطعي كالا تعلق مي گيرد مي باشد.

اسناد نادرست

منظور از اسناد نادرست، اسناد يا سياهه هايي است كه در آن خصوصيات كالا صحيح و منحصراً قيد نشده است و صاحب كالا از عدم تصريع خصوصيات به زيان دولت اقدام و كالاي ديگري را با حقوق گمركي و سود بازرگاني و عوارض كمتر اظهار نموده باشد.

اظهارنامه كالا

اظهاري است كه بر روي برگي كه گمرك تعيين نموده، تنظيم مي شود، در اين اظهارنامه اشخاص ذي نفع روش گمركي را كه بايد در مورد كالا اجرا گردد، ذكر مي كنند و مشخصاتي را كه از نظر گمرك براي اجراي آن روش لازم است قيد مي كنند.

اظهارنامه ورود يا خروج

عبارت است از هر نوع اظهارنامه اي كه توسط شخص مسئول وسيله حمل و نقل يا نماينده او بايد هنگام ورود يا خروج وسيله حمل و نقل به مقامات گمركي ارائه شود و حاوي مشخصات لازم در ارتباط با وسيله حمل و نقل، مسير سفر، بار، كالاهاي توشه اي و ملزومات، كاركنان و مسافرين مي باشد.

اظهارنامه گمركي

يعني هر اظهار و اقدامي راجع به اطلاعات خاص مورد نياز گمرك به هر شكل كه توسط گمرك توصيه شده يا مورد قبول واقع شود.

اظهارنامه مبدأ

عبارت است از يك شرح مقتضی در رابطه با مبدأ كالاهاي ساخته شده كه در موقع صدور آن ها توسط سازنده، توليدكننده، تهيه كننده، صادركننده، يا هر شخص صلاحيت دار ديگري در فاكتور تجاري يا هر سند ديگري كه مربوط به كالاها باشد ذكر مي گردد.

اعلاميه ارز

سندي است بانك كه مبلغ ارز انتقال يافته جهت خريد كالا و هم ارز ريالي آن و تاريخ گشايش اعتبار آن را نشان مي دهد.

بارانداز

محل سرپوشيده اي است كه يك يا چند طرف آن ديوار نداشته و كالاها به منظور محفوظ ماندن از برف و باران و تابش منظم آفتاب در آنجا گذاشته مي شود.

بارنويسي

مأمورين مخصوص موقع تخليه كالا از وسایل نقليه، به تدريج ريز آن ها مي نويسد تا بعداً با بارنامه و مانيفست تطبیق داده شود.

پروفرما

سياهه خريدي است كه فروشنده از مبدأ به عنوان پيشنهاد فروش، يا تعيين ارزش و شرايط فروش، صادر مي كند. اين سياهه قبل از سفارش كالا، بايد به تأييد مركز تهيه و توزيع مربوطه برسد. پروفرما را پيش فاكتور نيز مي گويند.

ترانشيب

عبارت است از روش گمركي كه به موجب آن كالاها تحت نظارت گمركي از يك وسيله حمل و نقل ورودي به يك وسيله حمل و نقل خروجي (صدور) در حوزه يك دفتر گمركي كه آن دفتر در عين حال دفتر گمركي توأم براي ورود و صدور است، انتقال داده مي شوند.

تعهد ترانزيت

سندي است كه توسط گمرك تنظيم مي شود و به موجب آن اجازه داده مي شود كه كالاها به طور ترانزيت گمركي بدون پيش پرداخت حقوق و عوارض ورودي حمل شوند و معمولاً حاوي كليه مشخصات لازم براي تعيين حقوق و عوارض ورودي در مورد مقتضي و يك تعهد تضمين شده مبني بر ارائه كالاها با مهر و موم گمركي و سيم و سرب دست نخورده به دفتر گمركي مقصد مي باشد.

درابك

عبارتست از مبلغ حقوق و عوارض ورودي كه به موجب روش درابك مسترد مي شود.

دمپينگ

دمپينگ عبارتست از عرضه كالا با قيمتي كمتر از هزينه نهايي توليد آن يا با استفاده از سوبسيدهاي غیرعادی در يك بازار خارجي.

سود بازرگاني

علاوه بر حقوق گمركي، وجوهي نيز تحت عنوان سود بازرگاني طبق مصوب هيأت وزيران به استناد قانون انحصار تجارت خارجي، قانون امور گمركي، و قانون مقررات صادرات و واردات از برخي كالاهاي وارداتي اخذ مي شود كه به آن سود بازرگاني گفته مي شود.

فلسفه وضع سود بازرگاني جدا از حقوق گمركي صرفاً به اين لحاظ بوده كه هرگاه دولت لازم بداند به منظور حمايت از توليدات يا صنايع كشور ميزان آن را تغيير دهد، در حالي كه اگر اين وجوه كلاً در قالب حقوق گمركي وصول مي شد بر طبق قانون، مي بايست مجلس آن را تعيين كند لذا هر تغيير احتمالي آن، مستلزم انجام مقدمات و طي تشريفات متداول و صرف زمان نسبتاً زيادي مي بود در حالي كه اين وجوه ممكن است هر سال محتاج تغيير باشد لذا با تصويب هيأت دولت، اين تغيير با سهولت انجام مي گيرد.

سياهه تجاري

صورتحسابي است كه به موجب آن هزينه كالا به حساب خريدار منظور مي شود. سياهه بايد داراي موارد زير باشد:

تاريخ- نام و نشاني خريدار و فروشنده- شماره سفارش يا قرارداد- مقدار و شرح كالا- قيمت واحد- شرح هرگونه هزينه اضافي توافق شده كه در قيمت واحد منظور نشده است- ارزش كل كالا- وزن كالا- تعداد بسته ها- علائم و شماره هاي حمل- شرايط تحويل و پرداخت- جزئيات حمل.

عدل

به يك واحد كالا گفته مي شود كه در صندوق يا كارتن يا گوني و حصیر و غيره بسته بندي شده باشد.

فله

به كالاهايي كه بدون لفاف، در واگن ها يا كاميون هاي اتاق دار و يا كشتي حمل مي شود فله مي گويند. كالاهايي مانند شكر، گندم، حبوبات و علوفه و از اين قبيل به صورت فله حمل مي شود.

كابوتاژ

عبارتست از حمل كالا از يك بندر كشور به بندر ديگر و همچنين از يك گمرك به گمرك ديگر، كه از راه كشور همجوار صورت گيرد. براي كابوتاژ، تشريفات گمركي لازم است و دو نوع اظهارنامه دارد كه يكي هنگام خروج كالا از بندر يا مرز تنظيم مي شود و يكي هم هنگام ورود به گمرك مرز يا بندر.

كارنه تير

كارنه تير سند ترانزيتي بين المللي كالا از راه زميني است كه در مبدأ صادر مي شود و به موجب آن كالا از كشورهاي بين راه تا مقصد كه بطور ترانزيت عبور مي كند نيازي به انجام تشريفات ترانزيت در مرز ورودي و خروجي هر كشور نخواهد بود.

كارنه آ.ت.آ

مدرك ورود موقت بين المللي است، اگر شخص يا شركتي كالايي به صورت ورود موقت جهت شركت در نمايشگاه ها يا تأسيس نمايشگاه، وارد نمايد و يا نمونه هايي براي ارائه به مشتريان وارد كند، به موجب اين مدرك نيازي به انجام تشريفات گمركي مربوط به ورود موقت نخواهد داشت.

كارنه دو پاساژ

كارنه دو پاساژ در حقيقت گذرنامه وسيله حمل و نقل جاده اي است كه به عنوان ورود موقت به كشور يا كشورهايي مسافرت مي كند، ممكن است براي حمل كالا، اشخاص يا به عنوان اتومبيل سواري براي گردش يا انجام امري كه در نظر است موقتاً براي ورود به كشوري از آن استفاده شود.

كالاي ضبطي در گمرك

ضبط كالا در گمرك در مواردي است كه كالا ممنوع الورود يا غيرمجاز بوده يا نام و مشخصات صحيح اظهار شده باشد و گمرك سه ماه به صاحب كالا فرصت داده باشد كه كالا از كشور اعاده نمايد، ولي صاحب كالا اقدامي ننمايد. در اين صورت بعد از انقضاي سه ماه مذكور كالا اصطلاحاً ضبط مي شود. همچنين بعد از ضبط، به صاحب كالا تا دو ماه وقت داده مي شود كه اگر شكايتي دارد به دادگاه شهرستان تسليم نمايد، در غير اینصورت و گذشت دو ماه مذكور، اصطلاحاً كالا ضبط قطعي مي شود يعني به ملكيت دولت در مي آيد.

كالاي متروكه

كالاي متروكه كالايي است كه صاحب آن، آن را ترك كرده باشد يعني به هر دليل به سراغ كالا براي ترخيص نرفته يا اگر مراجعه كرده، در ارائه اسناد با مداركي كه لازم است تأخير كند، مدتي كه بعد از انقضاي آن، كالا متروكه مي شود، چهار ماه از تاريخ اولين قبض انبار، و در فرودگاه دو ماه است هرگاه در اين مدت اقدامي براي ترخيص نشود كالا متروكه مي شود. چنانچه صاحب كالا براي عدم مراجعه و ترخيص كالا عذر موجهي داشته باشد مي تواند با تنظيم درخواست و ارائه آن به گمرك، تقاضا كنند مهلت ياد شده حداكثر چهار ماه ديگر تمديد شود.

كالاي مرجوعي

كالاي مرجوعي يا (دوباره صدور) كالاهايي هستند كه:

1- به عنوان واردات موقت قبلاً به كشور وارد مي شوند و در پايان مهلت ورود موقت براي اعاده از كشور اظهار و تحت عنوان كالاي مرجوعي شناخته مي شوند.

2- به دليل ممنوعيت يا غيرمجاز بودن تطبيق با استانداردهاي اجباري (در مورد آن دسته از كالاها كه ورود شان مستلزم رعايت استاندارد اجباري است) يا بطور كلي عدم احراز شرايط، قابل ترخيص نيستند به همين لحاظ از كشور بايد مرجوع شوند.

كالاهاي توشه اي و ملزومات

عبارتست ازكالاهاي اختصاص يافته براي مصرف توسط مسافران و كاركنان كشتي ها، هواپيماها يا قطارها، اين كالاها ممكن است فروخته شده باشد يا نشده باشد.

کنوانسیون سيستم هماهنگ شده

معاهده و پيماني است كه كشورهاي عضو سازمان جهاني گمرك به منشور اجراي هماهنگ طبقه بندي كالاهاي تجاري به آن پيوسته اند. مفاد اين كنوانسيون از سال 1988 براي اعضا آن لازم الاجرا شده است. ايران نيز از سال 1374 رسماً به اين كنوانسيون ملحق شده است و جدول تعرفه (سيستم هماهنگ شده) منظم به اين كنوانسيون را از ابتداي سال 1375 در مقررات صادرات و واردات اجرا مي كند.

كنوانسيون آ.ت.آ

اصطلاحي است كه عموماً در ارتباط با كنوانسيون گمركي در هر بازارچه آ.ت.آ براي ورود موقت كالا به كار برده مي شود. اين كنوانسيون در سال 1961 از طرف شوراي همكاري گمركي در بروکسل پذيرفته شده است.

كنوانسيون كيوتو

اصطلاحي است كه عموماً در ارتباط با كنوانسيون بين المللي براي ساده كردن و هماهنگ كردن روش هاي گمركي به كار برده مي شود. اين كنوانسيون سال 1973 از طرف شوراي همكاري گمركي در كيوتو پذيرفته شده است.

كنوانسيون نايروبي

اصطلاحي است كه عموماً در ارتباط با كنوانسيون بين المللي همكاري متقابل اداري به منظور پيشگيري تجسس و كيفر تخلفات گمركي به كار برده مي شود اين كنوانسيون در سال 1977 از طرف شوراي همكاري گمركي در نايروبي پذيرفته شده است.

كانتينر

محفظه بزرگي است از چوب يا فلز كه اغلب حجم تمام کفه يك كاميون بزرگ يا تريلر را فرا مي گيرد.

گواهي بيمه

سندي است كه بايد توسط شركت بيمه و يا نمايندگي آن و يا به وسيله پذيره نويسان صادر و يا امضا شده باشد و تاريخ آن بايد همزمان و يا قبل از تاريخ حمل باشد. مبلغ بيمه نامه بايد حداقل برابر با ارزش سيف كالا باشد.

گواهي بيمه بايد:

1- با آنچه كه در اعتبار ذكر شده مطابقت داشته باشد.

2- كليه خطرات ذكر شده در اعتبار را دربرگيرد.

3- با ساير اسناد در مورد محموله و شرح كالا مطابقت داشته باشد.

گواهي مبدأ

اظهاريه امضا شده اي است كه حاكي از مبدأ ساخت كالا مي باشد. گواهي مبدأ توسط صادركننده كالا و نماينده اش تهيه مي شود ولي اين گواهي در بعضي از كشورها بايد روي فرم خاصي كه حاوي تأييد يك سازمان اداري مستقل (براي مثال اتاق بازرگاني) باشد صادر شود.

مانيفست

فهرست محمولات يك كشتي يا يك قطار يا يك كاروان از كاميون هايي را مي گويند كه بيشتر از يك بارنامه دارند. در فارسي مي توان آن را فهرست كل كالا خواند كه حاوي ريز كليه برنامه هاي مربوط به محموله است. اين فهرست كل زماني عرضه مي شود كه محموله تجارتي به گمرك مقصد مي رسد.

مانيفست محموله (بار)

عبارتست از فهرستي از كالاهاي تشكيل دهنده محموله بار كه در يك وسيله حمل و نقل يا در يك واحد حمل و نقل، حمل مي شوند. مانيفست محموله بار كه به اين ترتيب حاوي مشخصات بازرگاني مربوط به كالاها از قبيل شماره هاي اسناد حمل، نام صادركننده و گيرنده كالا، علامت و شماره، تعداد و نوع بسته بندي، مقدار و شرح كالا باشد و ممكن است به جاي اظهارنامه محموله بار به كار رود.

نظارت گمركي

يعني اقداماتي كه براي تضمين اجراي قوانين و مقرراتي كه گمرك مسئول اجراي آنهاست به عمل مي آيد.

وزن قانوني

وزن قانوني يعني وزني كه طبق قانون براي مقاصد معين تعيين شده يا مي شود در قانون گمرك نيز اين وزن عبارت از وزن ناخالص (وزن با ظرف) Gross Weight منهاي وزن تقريبي (اوزان ظروف در قانون گمرك مشخص شده) ظرف. وزني كه به اين ترتيب به دست مي آيد براي محاسبه حقوق گمركي و عوارض ورودي در مواردي كه اين حقوق از روي وزن اخذ مي شود به كار مي رود.

وزن كالا به حال و وضع عادي در گمرك

منظور وزن كالا بدون تأثير رطوبت يا حرارت در مورد كالاهاي جاذب الرطوبت مي باشد كه در هنگام ترخيص از گمرك وزن آن ها بيشتر يا كمتر از اسناد حمل نشان داده مي شود. بنابراين به منظور احتساب حقوق گمركي و عوارض به حال و وضع عادي كه قاعدتاً بايد مطابق همان وزني باشد كه در اسناد آمده است ملاك عمل قرار خواهد گرفت.

هزينه هاي گمركي

هزينه هاي گمركي وجوهي هستند كه ميزان و چگونگي وصول آن ها با تصويب هيأت وزيران براي تخليه، باربري، انبارداري، آزمايش، تعرفه بندي، بدرقه كالا، خدمات فوق العاده و نظاير آن تعيين و به وسيله گمرك وصول مي شود بعضي از اين هزينه ها در اظهارنامه هاي گمركي و قبل از اين هزينه ها در اظهارنامه هاي گمركي و قبل از اظهار، محاسبه و منظور مي شوند و برخي به موجب قبض درآمد و جدا از اظهارنامه وصول مي شوند. (نظير هزينه خدمات فوق العاده، هزينه آزمايش كالا، هزينه تعرفه بندي و هزينه بدرقه كالا).

گواهي بازرسي

گواهي بازرسي يا گواهي سورويانس (بازرسي كالا) سندي است كه توسط يكي از شركت هاي بازرسي كننده بين المللي صادر مي گردد.

گواهي مذكور تأييد مي كند كه كالاي حمل شده با كالاي ثبت شده يكسان است.

گواهي بازرسي همراه اسناد حمل تحويل بانك فروشنده مي گردد كه به بانك خريدار ارسال شود. طبق بخشنامه بانك مركزي ارائه گواهي بازرسي براي كليه كالاها به ارزش بيش از (بيست هزار دلار) كه از طريق گشايش اعتبار اسنادي يا بروات وصولي وارد مي شود الزامي مي باشد. طبق بخشنامه مذكور ارائه گواهي سورويانس در كليه معاملات غير تهاتري لازم است.

در مورد كالاهاي وارداتي به صورت بدون انتقال ارز ارائه گواهي بازرسي الزامي نمي باشد.

چنانچه واردكننده خودش تمايل داشته باشد مي تواند از فروشنده كالا مطالبه نمايد هزينه بازرسي كالا علي الاصول به عهده فروشنده بوده و در مبلغ F.O.B يا C&F كالا مندرج در پروفرما مسنتتر مي باشد.

گواهي بازرسي وسيله اي جهت جلوگيري از تقلبات فروشنده و مؤسسه حمل و نقل مي باشد. در صورتي كه حمل كالاي موضوع اعتبار اسنادي يا بروات وصولي به دفعات Partial shipment مجاز مي باشد ارائه گواهي بازرسي جهت هر محموله مورد حمل به صورت جداگانه كه فقط از طرف همان شركت بازرسي كننده مندرج در اعتبار صادر شده الزامي است و شعب ارزي از قبول بازرسي كه خودداري مي نمايند.

انتخاب شركت بازرسي كننده به عهده خريدار كالا بوده و گواهي بازرسي صادره توسط شركت بازرسي تعيين شده بايستي به تأييد اتاق بازرگاني محل صدور گواهي رسيده باشد.

ضمناً گواهي هاي صادره توسط شركت بازرسي مهندسي و صنعتي ايران I.F.I نيازي به تأييد تاق بازرگاني محل را ندارد، ليكن بايستي به تأييد كنسولگري جمهوري اسلامي ايران در محل برسد. (طبق بخشنامه بانك مركزي).